Vrij werken met het materiaal als uitgangspunt stimuleert de drang tot ontdekken die van nature in kinderen aanwezig is. Als het je lukt om zonder oordeel, een goede, veilige sfeer in het atelier neer te zetten, dan wordt je daar rijkelijk voor beloond. Met bijzondere, unieke, fantasievolle constructies en kunstzinnige creaties in overvloed. Door de diversiteit van het gebruikte materiaal en doordat je de kinderen het materiaal zelf laat pakken kan het atelier snel in een enorme puinhoop veranderen. Hoe hou je het leuk én werkbaar voor jezelf, je collega’s en de kinderen?

De orde van de dag …

Het samen opruimen hoort erbij. Het is een vast en belangrijk onderdeel van de activiteit. Opruimen na een vrij werken activiteit duurt vaak langer dan verwacht. Je kunt best een keertje uitlopen; iets later met eten beginnen of aan het einde van de dag nog even van de groep om de laatste dingen op te ruimen. Als het vaker gebeurt loop je waarschijnlijk toch tegen weerstand op. De structuur van een middag op de BSO is strak en vol. Uitlopen is voor niemand prettig.

Hou de tijd in de gaten

Wil je met opruimen gaan beginnen? Hou de tijd dan goed in de gaten. Geef ruim van te voren aan wanneer de activiteit gaat stoppen: “Iedereen heeft nog 10 minuten om het werk af te maken … over 10 minuten gaan we samen het atelier weer opruimen … ” Doe dit na 5 minuten nog een keer en geef ook aan wanneer de laatste minuut ingaat. Dat voorkomt discussie.

Laat kinderen:

  • voor het opruimen hun werk in ‘veiligheid’ brengen; voorkom dat werk beschadigd of verdwijnt.
  • tijdens het opruimen hun schort aanhouden; ook bij kwasten spoelen en het vouwen van tafelzeil.
  • eerst hun handen wassen én drogen voordat ze hun schort uitdoen; om vlekken te voorkomen.

Zelf pakken = Zelf opruimen

Kinderen kunnen het gereedschap en het materiaal waarmee ze willen werken zelf verzamelen. Naast dat dit inspirerend werkt kunnen kinderen zo ook zien wat er aan materiaal aanwezig is. Daardoor kunnen ze de volgende keer sneller beginnen en zelfstandiger aan de slag. Het zelf pakken maakt het zelf opruimen ook makkelijker. De kinderen weten waar ze het materiaal vandaan gepakt hebben waardoor ze het ook weer kunnen opruimen. Dit moet je wel coördineren.

Delegeren

Je kunt elk kind een eigen opruim taak geven. Het delegeren zorgt voor overzicht, het helpt bij het coördineren, aansturen en het indien nodig aanspreken op het wel of niet goed uitvoeren van de opruim-opdracht. Wees duidelijk, geef één opdracht tegelijk en geef aan wanneer de opdracht klaar is.

Maak het visueel

Het aantrekkelijk presenteren van het gereedschap en het materiaal stimuleert de zelfstandigheid en het vrije werken. Vrij werken is fijner en gaat makkelijker als de werkplek  overzichtelijk is. Je kunt de kinderen dit tijdens het werken laten zien en ervaren door af en toe materiaal wat niet gebuikt wordt weg te halen. Vertel wat je doet, laat het verschil duidelijk zien en leg vooral ook uit waarom je het doet. Waar wat hoort te liggen kun je visueel maken door het materiaal in transparante kratten op te slaan of door foto’s van het materiaal op de planken, ladefronten en de dozen te plakken.

Opruim spelletjes …

Je kunt het opruimen ook in een spelvorm gieten om het leuker te maken. Als je besluit een spel element te introduceren dan duurt het opruimen vaak wel iets langer. Hou hier met je planning rekening mee. Hieronder lees je 4 tips en 8 spel voorbeelden ter inspiratie:

Tip 1 Maak opdracht-opruim kaarten
Bij het opruimen komen vaak dezelfde taken terug. Zoals; alle doppen op de lijm, vegen, krukken opstapelen, tafel afnemen, restjes in de bak ect. Je kunt voor elke taak een opdracht-opruim kaart maken. Maak bijvoorbeeld een foto van een schaar of fotografeer de verfbussen op de juiste plek in de kast.

Tip 2 Hou het logisch
Zorg dat je de kaarten met; het afnemen van de tafels, het vouwen van de tafelkleden, het vegen en de stoffer en blik op een apart stapeltje of helemaal onderaan de stapel bewaard. Zo voorkom dubbel werk en leer je de kinderen effectief opruimen.

Tip 3 Betrek de kinderen in het proces
Materiaal waarmee gewerkt wordt kan per activiteit verschillen. Soms liggen er overal veertjes, knopen, kralen ect. Hier kun je speciale blanco kaarten voor maken. Kaarten waar je bijvoorbeeld met een knijper, elastiek of een zakje materiaal in of aan kan bevestigen. Om de opdracht te verduidelijken of de betrokkenheid te vergroten kun je een kind zelf iets laten uitzoeken om in het zakje te doen, aan de knijper te bevestigen ect. Laat kinderen zodra ze stoppen met werken zelf een kaart uitzoeken. Het kind dat als eerste is wordt automatisch beloont met de eerste keus. Het zelf kiezen van de opdracht-opruim kaart stimuleert de eigen verantwoordelijkheid en zorgt voor meer motivatie om de klus te klaren.

Tip 4 Maak een rij of kring
Als je een spel element wilt introduceren werkt het prettig en sneller als de kinderen in een rij of in een kring staan. Je hebt overzicht en zo kan de groep makkelijk centraal instructies geven. De kinderen kunnen zien wanneer ze aan de beurt zijn. Je kunt het vormen van een kring aan de kinderen zelf overlaten. Wil je een rij maken dan kun je daar alvast een opdracht in verwerken. Bijvoorbeeld; vorm een rij van groot naar klein, de jongste vooraan of op alfabet ect.

  • Spel 1 Kaarten trekken of grabbelen
    Laat de kinderen een rij vormen. Laat het eerste kind in de rij een opdracht-opruim kaart trekken of grabbelen. Ga net zo lang door tot iedereen aan de beurt is geweest en alles opgeruimd is.
  • Spel 2 Getal onder de 10 – Kaarten verloten
    Laat de kinderen een rij vormen. Laat de voorste twee kinderen een kaart ‘winnen’ door een getal onder de tien te kiezen. Om het spannend te houden hou je de opdracht nog geheim. Ook kun je voor de grap een paar vreemde of onzinnige opdrachten verloten.
  • Spel 3 Stop dans
    Zodra de muziek stopt, stopt iedereen met opruimen. Staat iedereen stil? Dan start de muziek weer en mag iedereen weer verder met opruimen. Ook kun je per liedje opdrachten geven; “… als dit liedje afgelopen is dan moeten deze 3 opruim opdrachten klaar zijn.”
  • Spel 4 Op kleur
    Laat de kinderen een rij vormen. Verdeel de rij in gelijkwaardige teams. Geef elk team een kaart met een kleur erop. Elk team mag alleen gereedschap en materiaal in een deze kleur verzamelen en opruimen. Ga net zo lang door tot alle kleuren geweest zijn en alles opgeruimd is.
  • Spel 5 Schipper mag ik overvaren
    Laat de kinderen een rij vormen bij de deur van het atelier. Wijs telkens een andere ‘schipper’ aan. Laat de schipper na het liedje een opdracht geven. Alle kinderen moeten een ding pakken en opruimen terwijl ze bijvoorbeeld hinkelen, huppelen, kruipen, met de tong uit de mond of met een hand in de lucht lopene. Als er met hout is gewerkt, als er spijkers of andere scherpe materialen op de tafels en op de grond liggen is deze spelvorm minder geschikt. Laat de ‘schipper’ in plaats van de kinderen te tikken een ronde overslaan.
  • Spel 6 Aftellen en (in)schatten
    Laat de kinderen een rij vormen. Laat steeds het eerste kind in de rij een opdracht-opruim kaart trekken. Laat het kind een realistische inschatting maken; hoeveel seconde ze denken bezig te zijn met de opruim-opdracht. Maak er een wedstrijd van met hardop aftellen en aanmoedigen. Is een opdracht veel werk, laat het kind dan een maatje kiezen. Hou zichtbaar bij hoeveel secondes er over of juist te kort zijn. Lukt het alles binnen de geschatte tijd op te ruimen? Dan wint het kind/team. Is er tijd te kort? Dan verliest het kind/team. Een variant is dat jezelf ook meedoet, elke seconde die over blijft is aan het einde bijvoorbeeld voor jou, elke seconde die te kort was tel je op voor een gezamenlijk opruim moment voor de laatste beetjes.
  • Spel 7 In het donker
    Is het opruimen niet veel werk, is de groep klein en heb je tijd over? Doe  bij de kinderen één voor één een blinddoek om. Geef een duidelijke opdracht. Bijvoorbeeld; er liggen 3 stokjes, 7 kurken, 5 schelpen en 2 rolletjes plakband op de tafel. Pak alle rolletjes plakband. Of beschrijf een voorwerp dat een kind blind, op de tast moet zoeken. Laat de andere kinderen aanmoedigen en met warm en koud aangeven of het geblinddoekte kind in de buurt is.
  • Spel 8 Blindemannetje
    Laat de kinderen een kring vormen. Kies een kind uit om in het midden van de kring te komen staan. Laat het kind zijn ogen sluiten, zijn vinger recht vooruit steken en beginnen met ronddraaien. Kies een ander kind uit dat met zijn of haar ogen dicht of met zijn rug naar de kring toe stop mag roepen. Het kind wat na het stopteken wordt aangewezen krijgt een opruim-opdracht kaart. Ga ook hier weer net zo lang door tot alle kinderen aan de beurt zijn geweest en het atelier opgeruimd is.

Opruimen nog leuker maken?

Ik ben heel benieuwd naar jouw ervaringen tijdens het opruimen. Laten we samen het opruimen nog leuker maken. Heb je ideeën, spelvormen of handige (opruim) tips die in dit rijtje niet mogen ontbreken? Deel ze gerust.

Inspiratie, tips of advies nodig?

Tijdens het begeleiden van een creatieve activiteit laat ik kinderen vrij werken, experimenteren en ontdekken met het materiaal als uitgangspunt. Ik stimuleer het denkend werken en werkend denken. Ik laat kinderen al doende, spelenderwijs, van en met elkaar leren. In dit blog deel ik ervaring, geef ik informatie, advies en praktische tips. Werk je met kinderen en wil je meer weten over het voorbereiden of het begeleiden van creatieve activiteiten? Laat het weten. Wie weet lees je het antwoord op jouw vraag in mijn volgende blog.

Menu